Genel

Corona Virüsü (Koronavirüs) Hakkında 15 Bilimsel Gerçek

31 Ocak 2020

Çin’in Wuhan kentinden yayılan ve son verilere göre 106 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan corona virüsü, bulaşma yolları, yayılımı, salgının boyutları ve korunma yolları ile ilgili bir çok spekülatif bilgi ortada dolaşırken sizler için konunun uzmanlarına yönlendirdiğimiz soruların cevaplarından oluşan 20 maddelik bir “Corona Virüsü ile ilgili gerçekler” yazısı yazdık.

1. Corona virüs nedir? Virüsün Özellikleri nelerdir?
Coronavirüsleri (CoV) zoonotik olup; hayvanlardan insanlara bulaşan, soğuk algınlığından Orta Doğu solunum sendromu (MERS-CoV) ve şiddetli akut solunum sendromu (SARS-CoV) gibi daha ciddi problemlere kadar çeşitli hastalıklara neden olan büyük bir virüs ailesidir.


2. Corona virüs hangi hastalıklara sebep olur?
İnsanlarda coronavirüsün neden olduğu hastalık spektrumu basit soğuk algınlığından ciddi akut solunum sendromuna (Severe acute respiratory syndrome, SARS) kadar değişkenlik gösterebilmektedir.
3. Corona virüsünün türleri var mıdır? İnsanda ve hayvanda aynı tür virüs mü etkili olur? Kedilerden coronavirüs bulaşır mı?
Alfa, beta, gama ve delta türleri olan bu virüsler; insan, yarasa, domuz, kedi, köpek, kemirgen ve kanatlılarda bulunabilmektedir. Kedilerin taşıyıcı olduğu virüs kedinin ömrü boyunca bir sıkıntıya sebep olmuyor. Virüs taşıyıcı kedilerde kısırlaştırmaya gerek yok, virüsün de kediden insana bulaşma riski yok.
4. Corona virüs nasıl mutasyona uğrar? Neden mutasyona uğrar?
Coronavirüsler tek zincirli, pozitif polariteli, zarflı RNA virüsleridir. Virüslerin girdiği her organizmada çok değişik mutasyona uğrayıp, evrimleşir. Virüs ne kadar basit yapıya sahipse o kadar kolay mutasyona uğrar. Tedavileri zorlaşır. Hücrelere girer ve istila eder. Hayvanda ve dış ortamda nonpatojen olup, insan organizmasına girince mutasyona uğrar, RNA’larını hücre çekirdeği içine kopyalar, çoğalır, virüs kendi genetik yapısını değiştirir, hücreleri çoğalma yeri olarak kullanır, istila eder ve hastalıkları yapar.


5. Corona virüsünün tedavisinin zor olmasının sebebi nedir?
Virüsün insandaki Hızlı mutasyonu tedaviyi çok zor duruma sokar. HIV virüsü de çok hızlı mutasyona uğrar ve hastalıklarla baş etmeyi zorlaştırır. Genetik yapısını mutasyon ile çok hızlı (kılık-kimlik) değiştirdiği için savunma sistemimiz bunu tanıyamıyor ve bu virüsler için ilaç geliştirmek çok zor oluyor. Zamanla bu virüsleri tanımaya çalışan vücut bunlara silah geliştirebiliyor.
6. Corona virüsünde salgın hızı nedir? Mortalite, fertilite ve fatalite hızları nedir?
Fatalite hızı SARS salgınında yüzde11 iken, MERS-CoV’da yüzde 35-50 arasında iken şu an için eldeki veriler ile 2019-nCoV virüsünün fatalite hızı hakkında yorum yapılamamaktadır. İlk izlenimlerde asemptomatik vakaların da olması nedeniyle hafif seyirli olabileceği düşünülmekle birlikte, izlenmeye devam edilmesi gerekmektedir. Eldeki verilere göre ağır seyreden olguların oranının ve fatalite hızının çok yüksek değildir.

7. Corona virüsü bulaşan kişilerde ölüm oranı nedir? Virüsten kurtulmak mümkün müdür? İlk ölüm ne zaman gerçekleşmiştir? Corona virüs nasıl tespit edilir? Corona virüsü test kiti var mıdır?

Coronavirüs Coronavirüs antijen kiti ile tespit edilebilir fakat bu tip şüpheli durumlarda yapılacak ilk şey en yakın sağlık kurumuna başvurmaktır.
Şu ana kadar bildirilen ölüm vakaları genellikle ileri yaştaki bireyler olmuştur. İlk importe vaka 13 Ocak 2020’de Tayland’dan bildirilen 61 yaşındaki Çinli bir kadındır. Japonya Sağlık Bakanlığı tarafından, 14 Ocak 2020’de 30’lu yaşlarda bir erkek hasta ikinci importe vaka olarak bildirilmiştir. Ayrıca, kıtalar arası importe vaka bildirimi de yapılmıştır.

Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) dünya genelinde acil durum ilan ettiği Corona virüsü için, Çinli uzmanlar yeni bir test geliştirdi. Çin Bilim ve Teknoloji Ofisinin yapılan açıklamaya göre, geliştirilen yeni test kişide virüsün olup olmadığını 8-15 dakika arasında tespit edebiliyor. Test kitinin seri üretime geçtiğini bildiren uzmanlar, testin günde 4 bin kişide uygulanabileceğine vurgu yaptı. Hükümet yetkililerinin de destek verdiği test, Çin’in Hubei bölgesinde uygulanmaya başlandı.


8. Corona virüsünün kaynağı ne olarak saptanmıştır? İnkübasyon süresi nedir?Kaynağının, Huanan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında yasa dışı satılan vahşi hayvanlar olduğu düşünülmektedir. İnsanlarda damlacık yolu ile bulaşmakta olup, inkübasyon süresi 14 gündür. Şu an için bulaştırıcılık süresi, inkübasyon süresi ve virüsün dış ortama dayanma süresi net olarak bilinmemektedir.


9. Corona virüsün bulaştığı kişilerde görünen yaygın hastalık belirtileri nelerdir?
İlgili mercilere acilen bildirilmesi gereken bu coronavirüs enfeksiyonunun yaygın belirtileri; solunum semptomları, ateş, öksürük ve dispnedir. Daha ciddi vakalarda pnömoni, ağır akut solunum yolu enfeksiyonu, böbrek yetmezliği ve hatta ölüm gelişebilir. Mutlak belli merkezlerde hospitalize edilerek tedavi edilmeleri gerekir.
10. Corona virüsünden korunmak için etkili yöntemler var mıdır? Koruyucu maskeler virüsten korur mu?
Genel olarak damlacık bulaşımı koruyucu prensiplerine uyulmalıdır. Olası/kesin 2019-nCoV vakaları ile 1 m’den daha yakında temas edecek kişiler için gerekli şahsi koruyucu malzeme olarak; eldiven, önlük (steril olmayan, tercihen sıvı geçirimsiz ve uzun kollu), tıbbi maske, N95 maske (sadece damlacık/aerosolizasyon çıkaran işlem sırasında), yüz koruyucu, gözlük, sıvı sabun, alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.
11. Corona virüsü Corona virüsü 2019-nCoV enfeksiyonu için doğrulaması yapılmış bir kişiye karşı nasıl bakım uygulanmalıdır?
2019-nCoV enfeksiyonu için doğrulaması yapılmış veya değerlendirmesi devam eden bir kişi ile yakın temas etmiş olanlar, son temaslarından sonraki 14 gün boyunca günde iki kez ateşlerini ölçmeli, öksürük, solunum sıkıntısı ile titreme, vücut ağrıları, boğaz ağrısı, baş ağrısı, ishal, mide bulantısı/kusma ve burun akıntısı gibi diğer erken semptomların olup olmadığını takip etmelidirler.


12. Corona virüsü bulaşmış olduğunu düşündüğünüz kontamine olması münkün eşyalar, yüzeyler, giysiler nasıl temizlenmelidir? Çin’den gelen Corona virüsü kontaminasyonu şüpheli kargo paketleri veya ithal eşyalara nasıl yaklaşılmalıdır?Solunum yolu sekresyonları veya vücut çıkartıları ile kontamine olması mümkün olan tüm yüzeylerin standart çamaşır suyuyla sulandırılmış (1:100 normal sulandırmada) sodyum hipoklorit ile temizlenir, belirgin şekilde kirlenme olduğunda da (1:10 normal sulandırmada) kullanılır. Banyo ve tuvaletler günde en az bir kez standart çamaşır suyuyla sulandırılmış karışımla temizlenir.
13. Dünya Sağlık Örgütü Corona virüsü nasıl tanımlamaktadır?
Dünya Sağlık Örgütü, coronavirüsünü soğuk algınlığı semptomlarıyla başlayan ve çok tehlikeli sağlık sorunlarına neden olan MERS ve SARS virüsleri ile aynı aileden tanımlıyor.SARS-CoV’un, 21. yüzyılın ilk uluslararası sağlık acil durumu olarak 2003 yılında daha önceden bilinmeyen bir virüs halinde ortaya çıkmıştır.
14. Corona virüsünün yayılım hikayesi nedir?
Corona virüsü son günlerin en çok konuşulan, araştırılan, sorgulanan sağlık sorunlarından biri olsa da aslında Corona virüsleri 1960’lı yıllarda keşfedildi. Corona esası itibariyle insanlığın çok yakından tanıdığı çok büyük bir virüs ailesi. kelimenin anlamı virüsün şekline ithafen LAtince Taç kelimesinden geliyor. Virüsün çevresinde aynı güneşin corona tabakası gibi bir hale görüldüğü için bu adlandırma yapılmış. Virüsün dünya üzerinde görülüp tespiti yapılmış onlarca çeşidi bulunurken insan vücuduna geçmiş olduğu tespit edilen sadece 6 çeşidi bulunuyor. Bu 6 çeşit virüs virüslerin çok yakından tanınıp kalsifiye edildiği 21. yy da hepimizin hatırladığı salgınlar şeklinde duyuldular. Bunlardan en çok bildiğimiz 2002’de Hong Hong’dan yayılmaya başlayan “gizemli akut zatürree” SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) ve 2012’deki MERS salgınları da bu virüslerden ortaya çıktı.
Hastaların çoğu 25-70 yaşlarında o zamana kadar sağlıklı olarak bireylerdi. 15 yaşından küçük çok az sayıda kuşkulu vaka vardı. salgın olduğu dönemde ölüm oranı önceleri %3 gibi düşük bir rakamla seyretti sonra da %5.9’a çıkarak uzun yıllar uykuya daldı. Hastalığın genel belirtileri Türkiye Tabipler Birliğinin hastalıkla ilgili internet sitesinde o yıllarda özetle şu şekildeydi.
Hastalık başlangıç evresinde, İnkübasyon dönemi genellikle 2-7 gündür. Ancak 10 güne kadar da uzayabilir. Hastalık ateş (>38 0C), üşüme titreme gibi prodromal belirtilerle başlamakta bazen başağrısı, düşkünlük, kas ağrısı görülmektedir. Hastalığın başlangıcında bazı olgularda hafif solunum belirtilerine de rastlanmıştır. Döküntü, nörolojik veya gastrointestinal bulgulara rastlanmamaktadır. Üç ile yedi gün sonra alt solunum fazı başlar. Balgamsız, kuru öksürük veya dispne şeklinde başlayıp hipoksemiye kadar uzanabilir. Olguların %10-20’sinde solunum yetmezliği çok ciddi boyutlara ulaşır. Entübasyon ve mekanik ventilasyon gerekir. SARS’ın mortalitesi yaklaşık %3 olarak belirtilmektedir.
Sonuçta antibiyotiklere cevap vermeyen SARS üzerinde çalışmalar büyük fonların eşliğinde devam ettiyse de etkin bir tedavi yöntemi bulunamadı.
SARS salgının sonuçları ise şu şekilde oldu.
Çin: 115
-Hong Kong : 116
-Singapur : 19
-Kanada: 19
-Vietnam :5
-Tayland: 2
-Malezya:2
-Filipinler:2
-Toplam: 280

SARS vakalarının en çok görüldüğü ülkeler ve bu ülkelerdeki hasta sayısı ise şöyle:
-Çin: 2601
-Hong Kong: 1510
-Singapur: 192
-Kanada: 140
-Toplam: 4443
15- Corona Virüsü Nasıl Bulaşır?
İlk bulaşmaların çoğunun hasta ile yakın temasta bulunanlara olduğu gerçeği; virüsün baskın olarak damlacık ya da direkt ve indirekt temas ile bulaştığını akla getirmektedir. SARS’ın hava yolu ile bulaşımı majör bulaşma yolu olarak görünmemektedir. Deneyimler sağlık çalışanları arasında hastalığın kolayca yayılabileceğini göstermiştir. Lau ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada, N-95 maskelerinin tek başına kullanılmasının dahi koruyucu olamayacağı, SARS hastaları ile direkt temasta bulunmayan personele de hastalığın bulaştığı, el yıkamanın bulaşı engellemeye yetmediği, ama etkili el yıkaması yapılmamasının ve koruyucu kıyafet, kep, maske ile eldiven kullanımının düzenli yapılmamasının birer risk faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Bir diğer önemli sorun ise koruyucu malzeme kısıtlılığı nedeniyle veya personelin yeterli eğitim almaması nedeniyle koruyucu malzemelerin etkili kullanılmadığı gerçeğidir. Ayrıca bu çalışmada, benzer salgınlar olsun ya da olmasın tüm personele geciktirilmeden infeksiyon kontrol tedbirlerinin tekrar öğretilmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Loeb ve arkadaşlarının Toronto’da yoğun bakım hemşireleri arasında yaptıkları retrospektif bir çalışmada, SARS hastasının odasına giren 32 hemşireden sekizinin hasta olduğu ve en önemli riskli işlemin entübasyon öncesi yapılan “nazofarengeal aspirasyon” olduğu ortaya konmuştur. Aynı çalışmada, N-95 maskelerinin bulaşma riskini %80 oranında azalttığı ve diğer cerrahi maskelerden çok daha etkili koruma sağladığı belirtilmiştir.
Bulaşma zincirinde yer aldığı kabul edilmese de Hong Kong’daki bir hastanede salgının, nebülizatör kullanımına bağlı olarak oluştuğu düşünülmektedir. Bu hastadan 47 sağlık personeline hastalık bulaşmıştır. Bu nedenle nebülizatör kullanımı ve acil entübasyon riskli davranışlar arasında sayılmalıdır.

Hong Kong’da bir indeks olgudan hasta odasına giren 50 tıp öğrencisinden 16’sına bulaşın incelendiği bir çalışmada, hasta olan 12 öğrencinin hastayı muayene ettiği (1 m’den daha yakın bir mesafe), hastalanan diğer öğrencilerin hastaya 1 m’den daha fazla yanaşmadığı ve hasta odasındaki hiçbir şey ile temas etmedikleri ancak girişin hemen dışındaki fan sebebiyle oluşan negatif basıncın yayabileceği virüsün bulaşmada rol oynayabileceği belirtilmiştir.
Yapılan çalışmalar neticesinde bulaşın önlenmesi için takılan Ameliyat maskeleri çok da işe yaramıyor. Takılacak solunum maskelerinin iyi takılmasına dikkat etmek gerekiyor. Hong-Kong ve başka yerlerde caddelerde insanların solunum maskesi yerine, ameliyat maskeleri taktıkları gözlenebiliyor. Bu maskelerin yararı çok az. Buna karşın ameliyat maskesi takan bir kişi SARS hastası ise bunu başkalarına bulaştırma riski düşüyor.
Dünya’da her geçen saat virüsün yayılımının önlenmesi ile ilgili yeni ve önemli kararlar alıyor. BUnlardan en günceli de Amerika’dan geldi Amerikan Başkanı Trump, Corona virüsü nedeniyle Amerika’da halk sağlığı açısından kırmızı kodlu acil durum ilan etti. Amerika Sağlık ve İnsani Hizmetler Sekreteri Alex Azar, Çin’in Wuhan bölgesinden gelen yabancı ülke vatandaşlarının 14 gün karantinada tutulacağını açıkladı. Azar, Çin’den Amerika’ya yapılacak uçuşların sınırlandırılacağını da söyledi. Amerika ile birlikte bir çok ülke de Çİn’den gelen uçuşlara sınırlama koyarak virüsün yayılmasını önleme konusunda girişimde bulunacaktır.
Amerikalı sağlık yetkilileri, Corona virüsünün insandan insana geçtiği ABD’deki ilk vakanın Chicago’da görüldüğünü açıklamıştı.Bundan sebeple virüsün bazı huylarının bilinmediğini ve bu bilinmezliğin de bilim çevrelerini korkuttuğunu söyleyen yetkililer, ABD’de kesin tanı koyulmuş 6 Corona virüsü vakası olduğunu, 191 kişinin de gözlem altında tutulduğunu söyledi.
Çin’in Wuhan şehrinde ortaya çıkan Corona virüsü nedeniyle Çin’de bugüne kadar 213 kişi hayatını kaybetti, 9 binden fazla kişi karantina altına alındı. En az 25 ülkeye sıçradığı belirtilen virüs, en sonra Rusya, İngiltere, İsveç ve İtalya’da görüldü.

Yorumunuzu Yazın